اين صنعت‌ها موقوف بر رأى طبيب حاذق است . و بايد كه سركه بسيار كهنه نبود و روغن گل در آفتاب ترتيب داده بود نه بر آتش و يك سال بر وى نگذشته باشد . و گلاب كه از خوش‌بوترين اقسام بود مقدارش آن است كه بر مقدار سركه و روغن گل غالب باشد و تخصيص وضع دوا بر يافوخ از آنست كه : استخوان اين محل ، نرم است و رقيق . و ايضا ، در اين موضع ، درز اكليل است [ و ] به اين دو سبب اثر دوا به سرعت نافذ مىشود . [ 10 ] بيان اغذيهء مناسب اين مرض : هرچه بارد رطب بود ، نافع است ؛ چون مزوّره كه ترتيب داده باشند از شعير و ماش و قرع و اسفاناخ و گشنيز تر و شيرهء مغز بادام و مزوّره كه ساخته باشند از عدس مقشّر و سركه و شيره و شكر و بادام . و مزوّره ، عبارتست از شورباجات بىگوشت . [ 11 ] آنچه از اسباب داخليه بود ؛ چون تناول اشياء حاره ؛ مانند حلبه و فلفل و ضارّهء دماغ ، مثل حمز و تمر و سير و پياز . علامتش تقدم سبب است و تغيّر حواسّ و سوء فكر و كمى خواب و قلق و يبس خيشوم يعنى اقصاء و اصل بينى و قلق ، عبارتست از انتقال عليل از شكلى به شكلى ، ساعت به ساعت . علاج : نيلوفر و صندل و حضض و ماميثا و قدرى كافور در آب خيار و كدو و كاهو و گشنيز و گلاب و روغن گل آميخته [ و ] بر سر طلا كنند . و قرص انزروت « 1 » طلا كردن در تبريد دماغ اثر تمام دارد . و شراب نيلوفر و بنفشه و عناب و تمر هندى و قرص كه از « مغز تخم خيارين و مغز تخم كدوى شيرين و گشنيز خشك و طباشير و تخم كاهو و ترنجبين و خرفه ساخته باشد » بنوشند . و عصارات بارده ، چون شيرهء كاهو و بيد و خرفه بر سر ريزند . و روغن‌هاى سرد كه قابض نباشد بمالند و روغن را دهن گويند و روغن ماليدن را تدهين . و استعمال مخدّرات چون يبروج و بيخ لفاح و افيون احتراز نمايند ، مگر عند الضرورة ؛ زيرا كه اشياء مخدّره بر سر به كار بستن مورث ظلمت بصر و ديگر آفات است و باشد كه هلاك سازد ؛ كما قال « الطبرى » : « انى رأيت طبيبا يبرّد هذا الصّداع بالخلّ و الأفيون و الكافور ، و كان بإمراة حاملة أسقطت الجنين و أسكتت و هلكت بعد إثنين و سبعين ساعة » « 2 » .

--> ( 1 ) . صنعت قرص انزروت : انزروت ، اقاقيا ، حضض ، ورد ، نيلوفر ، ماميثا ، تخم كاهو ، به لعاب بذر قطونا اقراص سازند و به آب گشنيز تر طلا نمايند . ( 2 ) . ترجمه : « همان‌طور كه طبرى مىگويد : من طبيبى را ديدم كه اين صداع را با سركه و افيون و -